Biblioteka jako organizacja realizująca cele zrównoważonego rozwoju [artykuł i nagranie webinarium]

Magdalena Gomułka

Niniejszy artykuł uzupełnia treści, które poruszyła autorka podczas lipcowego webinarium w ramach 12 Miesięcy Tematycznych z LABiB.

Z tego artykułu dowiesz się:

• dlaczego świat zdecydował się realizować cele zrównoważonego rozwoju?
• jaki wkład wniosło środowisko bibliotekarzy w międzynarodową rezolucję Agenda 2030?
• jak rozpocząć realizowanie celów rozwoju w swojej bibliotece?

Pojęcie zrównoważonego rozwoju często słyszymy w radiu i telewizji. Duże przedsiębiorstwa czy banki podkreślają realizację celów w swoich strategiach oraz dopasowują usługi, aby były bardziej przyjazne środowisku. Przyjrzyjmy się zatem jak to się zaczęło.

25 września 2015 r. przedstawiciele 193 państw członkowskich ONZ podpisali międzynarodową rezolucję Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. W tym dokumencie wskazano 17 celów i powiązanych z nimi 169 zadań, które wyznaczały plany w sferze rozwoju gospodarczego, społecznego, instytucjonalnego i środowiskowego do 2030 roku.

Warto podkreślić, że 17 celów nie stworzono w jeden dzień. Do ich sformułowania przyczyniło się doświadczenie z wypełniania milenijnych celów rozwoju w latach 2000-2015, a także wieloletnie prace grup roboczych, niezależnych ekspertów i negocjacje z członkami ONZ. Ten ogrom pracy miał jeden cel: dać taki świat przyszłym pokoleniom, w którym będzie się im żyło dobrze. Dzisiaj zmagamy się z wieloma problemami: kryzysem klimatycznym, nierównościami społecznymi, brakiem przyjaznych instytucji. Ważne, żeby przyszłe pokolenia mogły żyć w lepszych lub tych samych warunkach jak my.

Do wyznaczenia planu naprawy świata nie było lepszego miejsca niż Organizacja Narodów Zjednoczonych. Skupia ona w sobie najważniejsze gremia odpowiadające za bezpieczeństwo, gospodarkę, społeczeństwo i relacje międzynarodowe. Główna kwatera ONZ mieszcząca się na Manhattanie w Nowym Jorku uznawana jest za miejsce do dialogu pomiędzy państwami. I to właśnie tutaj zrozumiano, że współpraca pomiędzy rządami, przedsiębiorstwami i społeczeństwem wpłynie znacząco na to czy zbudujemy lepszą przyszłość.

Możemy znaleźć wiele definicji wyjaśniających termin zrównoważonego rozwoju. Jest ona dość obszerna i warto przyjrzeć się kilku wybranych, aby dostrzec różnorodne jej aspekty. Zrównoważony rozwój to:

• solidarność międzypokoleniowa polegająca na znajdowaniu takich rozwiązań gwarantujących dalszy wzrost, które pozwalają na aktywne włączenie w procesy rozwojowe wszystkich grup społecznych, dając im jednocześnie możliwość czerpania korzyści ze wzrostu gospodarczego (materiały informacyjne Agenda 2030 Ministerstwa Rozwoju i Technologii)
• zakłada jakość życia na poziomie, na jaki pozwala obecny rozwój cywilizacyjny (Wikipedia)
• Idea rozwoju społeczno-ekonomicznego zakładająca taki rozwój, który zaspokajając potrzeby współczesnych społeczeństw, nie będzie jednocześnie ograniczał możliwości rozwojowych przyszłych pokoleń. Zakłada równoległy rozwój gospodarki, społeczeństwa i środowiska (Słownik Teraz środowisko ).

Postanowienia Agendy 2030 ONZ opisują 17 głównych celów odnoszących się do zrównoważonego rozwoju. Każdy z celów ma ze sobą powiązane zadania, których razem jest 169 zadań. Dotyczą one rozwoju: gospodarczego, społecznego, środowiskowego i instytucjonalnego. Zakres celów rozwoju jest niezwykle ambitny. Przyglądając się im bliżej widać, że ich znaczenie odnosi się do 5 grup: ludzi, dobrobytu, planety, pokoju i partnerstwa.

Aby realizować cele i związane z nimi zadania, grupa niezależnych ekspertów wyznaczyła wskaźniki mówiące dokładnie co mamy osiągnąć. Tych wskaźników jest 231. Dostosowaniem wskaźników dla Polski zajmuje się Główny Urząd Statystyczny. Na stronie sdg.gov.pl znajdziemy wskaźniki klikając na poszczególne ikony.

Ciekawym wątkiem w pracach nad dokumentem rezolucji Agenda 2030 ONZ były starania delegacji bibliotekarzy. Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotekarskich IFLA wspólnie z pracownikami biblioteki Dag Hammarskjold w Nowym Jorku rozpoczęli prace nad włączeniem zapisu odnoszącego się do bibliotek. W wyniku wieloletnich spotkań z komisjami ONZ do celu 16 Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje włączono punkt 16.10 brzmiący: Zapewnić powszechny dostęp do informacji oraz chronić podstawowe wolności, zgodnie z krajową legislacją i międzynarodowymi porozumieniami. Wszyscy wiemy, że podstawowym zadaniem biblioteki każdego typu jest udostępnienie wiarygodnej i sprawdzonej informacji i te zadania świetnie realizujemy w swoich działań.

Federacja IFLA dalej dążyła do zaangażowania środowiska bibliotekarskiego i pokazania im potencjału celów zrównoważonego rozwoju. Projekt edukacyjny International Advocacy Programme zaangażował 76 stowarzyszeń bibliotekarskich i przygotował 150 liderów. Rezultatem było przeszkolenie 1.293 uczestników ze 137 krajów. Polskie środowisko bibliotekarskie także włączyło się w działania IFLA. Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich opracowało materiały informacyjne dostępne na stronie http://www.agenda2030.sbp.pl/ i brało udział w konsultacjach do rządowego raportu opisującego realizację przez Polskę (Raport 2023).

W chwili, gdy przyjrzymy się poszczególnym celom rozwoju to zauważymy, że biblioteki realizują je w codziennej działalności poprzez swoje zbiory, budynek i umiejętności personelu. Przykładem może być tu cel nr 14 Życie pod wodą — wtedy biblioteki realizując ten cel mogą organizować zajęcia dla dzieci, młodzieży i dorosłych o rzekach, morzach i oceanach. Odwołują się do tego celu, gdy mają możliwość zbierania deszczówki i poszerzania księgozbioru o różnorodne publikacje dotyczące wód.

Z kolei ważnym dla bibliotek jest cel nr 12. Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja. Ponowne wykorzystanie rzeczy. Coraz częściej w bibliotekach organizowana jest wymiana ubrań, warsztaty artystyczne z gotowych materiałów, a samo wypożyczanie książek doskonale realizuje odpowiedzialną konsumpcję i wielokrotne wykorzystanie przedmiotów.

Jak biblioteka może włączyć się w realizację celów? Oto kilka wskazówek.

Przede wszystkim ważne jest, aby biblioteka skupiała się na:

• organizacji lub prowadzeniu spotkań i warsztatów z tematyki danego celu rozwoju,
• w działalności promocyjnej informowała o działań biblioteki w kontekście danego celu rozwoju.

Inne pomysły to:

• na ekranach informacyjnych w bibliotekach można wyświetlać informacje o dokumencie i jak biblioteka realizuje cele rozwoju,
• na stronie internetowej warto zamieścić odnośnik do dokumentu Agenda 2030 ONZ i podstrony jak dana biblioteka realizuje cele, które są najważniejsze dla niej oraz w gdzie chętnie połączy siły,
• na dole plakatu informującego o danym wydarzeniu dodać ikonę celu zgodnego tematycznie z wydarzeniem,
• wysyłać do organizatora przykłady działań biblioteki, które wpisują się w tematykę danego celu.

Przygotowując materiały o celach rozwoju warto sprawdzić stronę internetową Ośrodka Informacji ONZ; portal SBP, gdzie znajdują się przetłumaczone materiały IFLA oraz ulotki do pobrania; kampanię Dobre cele i 17 celów (dla biznesu) oraz repozytorium IFLA.

Pytając się jak zacząć odpowiadam:

1. Sprawdź, jakie cele realizowane są w Twojej miejscowości? Informacje można znaleźć w strategiach rozwoju gminy czy województwa. Niektórzy wprost się odwołują do agendy 2030 (woj. śląskie).
2. Porozmawiaj z pracownikami biblioteki, jakie cele ich zdaniem może realizować biblioteka. W swoim komunikacie wyznaczcie sobie 2-3 cele, z którymi będziecie się identyfikować. Ważne, żeby użytkownicy biblioteki o tym wiedzieli.
3. Opracujcie plan działania, wspomnijcie o tym w dokumentach strategicznych, planach rozwoju.
4. Opracujcie kampanię informacyjną i w jaki sposób będziecie o tym informować. Dodawajcie ikony do plakatów.