Zapraszamy do obejrzenia nagrania webinarium oraz artykułu uzupełniającego poświęconego tegorocznym programom MKiDN.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) tradycyjnie w listopadzie ogłosiło swoje programy na rok 2025. Szczególne zainteresowanie budzą dwa kluczowe programy z perspektywy bibliotekarek i bibliotekarzy: “Promocja czytelnictwa” oraz “Partnerstwo dla książki”. Do wszystkich ogłoszonych programów wprowadzono nowe wytyczne, które obejmują uproszczenia procedur, większą transparentność oraz lepsze dostosowanie finansowania do rzeczywistych potrzeb sektora kultury. Przyjrzyjmy się najważniejszym zmianom oraz możliwościom, jakie oferują programy.
Nowe wytyczne i zasady
W programach MKiDN na 2025 rok wprowadzono szereg istotnych zmian, które mają na celu wsparcie mniejszych instytucji oraz uproszczenie procesu aplikacyjnego:
- Zwiększona transparentność oceny wniosków: Zniesienie oceny strategicznej. Większe zaangażowanie niezależnych ekspertów. Wprowadzenie oceny organizacyjnej.
- Rezygnacja z oceny wkładu własnego, zmiana ta ma wyrównać szanse mniejszych instytucji, które często miały trudności ze zgromadzeniem odpowiednich środków.
- Nowe limity finansowania i urealnienie terminów, kwoty dostępne w poszczególnych programach są lepiej dostosowane do realiów projektowych, a terminy rozpatrywania wniosków mają być bardziej realistyczne.
- Wprowadzenie nowego Systemu Obsługi Programów (SOP), nowa platforma ma ułatwić składanie i monitorowanie wniosków.
Promocja czytelnictwa
W ramach programu “Promocja czytelnictwa” wprowadzono zmiany, które mają na celu lepsze dostosowanie projektów do współczesnych potrzeb czytelników. Najważniejsze z nich to:
- Każdy może złożyć tylko 1 wniosek (wcześniej było 2).
- Kwota minimalna, o jaką się można starać to 50 000 (kiedyś była to kwota 5 000), zastanawiam się czy ta kwota nie jest zbyt duża, biblioteki (zwłaszcza z mniejszych miejscowości) nie będą mogły sobie pozwolić na realizacje wysokobudżetowych projektów (kwestia wkładu własnego, ale także zasobów kadrowych).
- Na nowo zostały sformułowane cele główne programu: „Program służy dofinansowaniu projektów inspirujących do czytania. Jego celem nadrzędnym jest zaproszenie do rozmowy o książkach. Najważniejsi są czytelnicy, ich potrzeby, aspiracje i zainteresowania. Współfinansowane są wydarzenia, które pomagają czytać aktywnie, dostrzegać istotne zjawiska literackie, dzielić się doświadczeniami czytelniczymi. Szukamy inicjatyw o wysokiej jakości programowej, których ambicją jest pokonywanie barier, przeciwdziałanie cenzurze, pomijaniu i wykluczeniu. Zależy nam szczególnie na projektach włączających, otwartych na dialog (w tym na dialog międzyjęzykowy i międzypokoleniowy), poszukujących; ale równocześnie na profesjonalizacji procesu przygotowania i realizacji wydarzeń, na projektach, które stawiają na rozwój osobisty, wspierają pracę zespołową, dbają o wynagradzanie współpracowników, dostosowane do ich kompetencji i zaangażowania. Program wspiera osoby i postawy twórcze, daje widoczność zawodom literackim: od autorki/autora, poprzez tłumaczy, redaktorów, wydawców, krytyków literackich, korektorów, grafików, rysowników czy ilustratorów. Zależy nam na projektach, które budują trwałe relacje, są gotowe na zobowiązania wieloletnie, otwarte na włączanie czytelników i czytelniczek w proces przygotowania i realizacji wydarzeń”.
Chociaż nowe cele programu otwierają szerokie możliwości, brak szczególnego priorytetu dla dzieci i młodzieży oraz aktywnych metody przyciągania tych grup, może oznaczać, że większy nacisk zostanie położony na duże wydarzenia, takie jak festiwale literackie. Warto dodać, że w ramach programu finansować można wyłącznie działania realizujące co najmniej jeden ze wskazanych celów wiodących:
- Promocja twórczości literackiej (np. festiwale, konkursy, rezydencje twórcze).
- Animacja czytelnictwa i upowszechnianie wiedzy o literaturze (np. spotkania autorskie, warsztaty edukacyjne).
Partnerstwo dla książki
Program “Partnerstwo dla książki”, który został stworzony z myślą o bibliotekach i księgarniach, został odwrócony o 180 stopni, najważniejsze zmiany to:
- Każdy może złożyć tylko 2 wnioski (wcześniej było 4)
- Program pełni funkcję komplementarną do programu „Promocja czytelnictwa” w szczególności:
- jest sprofilowany pod kątem realizacji zadań niskobudżetowych z preferencją dla mniejszych miejscowości pozbawionych stałej, różnorodnie oferty kulturalnej;
- zadania powinny być realizowane bezpośrednio w bibliotekach (w szczególności gminnych i powiatowych bibliotekach publicznych).
- Na nowo zostały sformułowane cele główne: „Zasadniczym celem programu jest wsparcie finansowe wydarzeń kulturalnych (np. spotkań autorskich, czytań, wystąpień, dyskusji) i warsztatów organizowanych w księgarniach i w bibliotekach. Zależy nam przede wszystkim na projektach animujących te miejsca, rozwijających kompetencje ich kadry, aktywizujących społeczność użytkowników. Program ma pomóc pokazać przystępność i kulturotwórcze ambicje miejsc, w których dostępne są książki, a w efekcie atrakcyjność czytania jako angażującego formatu korzystania z kultury. Działania powinny być projektowane pod kątem potrzeb miejscowych czytelników, adekwatne do oferowanego księgozbioru, aspiracyjne, skutecznie promowane. Preferowane będą projekty skoncentrowane na książkach i budujące relacje z lokalnymi społecznościami. W ramach programu można realizować zadania dotyczące działań animujących czytelnictwo w bibliotekach publicznych, promocji księgarń stacjonarnych, szkoleń bibliotekarzy zatrudnionych w bibliotekach publicznych oraz szkoleń księgarzy”.
W moim odczuciu mamy tutaj olbrzymią zmianę, jak zobaczymy sobie listę działań, jakie możemy w ramach realizacji tych celów organizować to program sprowadza rolę bibliotek (i też księgarń) do organizacji, czytań, spotkań autorskich i lekcji bibliotecznych, najlepiej w swoich siedzibach. A co z bibliotekami, które nie mają takiej przestrzeni i robią spotkania w przedszkolach i szkołach. Wcześniej ten program dawał nam, bibliotekarzom większą dowolność mogliśmy tworzyć różne projekty, wychodzić na zewnątrz i nawiązywać nieoczywiste partnerstwa.
Rola AI w pisaniu wniosków
Chyba nikogo nie dziwi fakt, że w erze cyfryzacji i rosnącej roli sztucznej inteligencji, wszystkie narzędzia oparte na tej technologii zyskują na popularności także w bibliotekach. Jak wykorzystać AI w procesie przygotowywania wniosków? O to kilka propozycji;
- Automatyzacja procesu pisania — AI może generować wstępne wersje wniosków na podstawie dostarczonych danych, co pozwala zaoszczędzić czas i skoncentrować się na merytorycznej stronie projektu.
- Analiza zgodności z wytycznymi — narzędzia AI mogą sprawdzać, czy wniosek spełnia kryteria danego programu, co minimalizuje ryzyko odrzucenia z powodów formalnych.
- Ulepszanie języka i stylu — sztuczna inteligencja, dzięki algorytmom przetwarzania języka naturalnego, może pomóc w formułowaniu zwięzłych, profesjonalnych i przekonujących opisów projektów.
Choć zastosowanie sztucznej inteligencji w pisaniu wniosków może nam pomóc, warto pamiętać o potencjalnych wyzwaniach:
- Zagrożenie dla unikalności — nadmierne poleganie na AI może prowadzić do homogenizacji wniosków, co utrudni wyróżnienie się na tle konkurencji.
- Kwestie etyczne — wciąż toczą się debaty na temat etyki korzystania z AI w twórczości i procesach aplikacyjnych.
Programy MKiDN 2025 to szansa na zdobycie dodatkowych funduszy na realizację wartościowych projektów kulturalnych w bibliotekach. Nowe wytyczne upraszczają proces aplikacyjny, co przyniosą zmiany w programach Promocja czytelnictwa i Partnerstwo dla książki przyszłość pokaże. Jednego jestem pewny, że rosnąca rola AI otwiera przed wnioskodawcami nowe możliwości. Warto jednak korzystać z tych narzędzi z umiarem, pamiętając, że kluczowym elementem każdego wniosku pozostaje autentyczność i oryginalna wizja projektu.