Przygotuj z Nami rekomendacje do nowej odsłony Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa!

Trwają konsultacje do projektu uchwały Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na lata 2021-25, którego głównym celem jest: Wzmocnienie czytelnictwa w Polsce oraz rozwój bibliotek do 2025 r. – ma się to dokonać dzięki realizacji czterech  głównych priorytetów.

https://bip.mkidn.gov.pl/pages/posts/ogloszenie-konsultacji-publicznych-projektu-uchwaly-rady-ministrow-3392.php
Cały dokument liczący przeszło 200 stron składa się z kilku części, najważniejszą jest opis planów w zakresie poszczególnych priorytetów.

Analizując zapisy poszczególnych priorytetów wskazaliśmy ich plusy oraz minusy. Przeczytacie o nich szerzej w artykule. 

Zachęcamy również do wyrażenia Waszych opinii w ankiecie, w której zebraliśmy kilka rekomendacji. Zależy nam, aby poznać Wasze zdanie na ich temat. Czekamy także na wasze pomysły zmian! 

LINK DO ANKIETY:

https://forms.gle/wNzs7vPSQVNMVhXK6

A więc do rzeczy!

Struktura Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 składać ma się z następujących  priorytetów:Priorytet 1: Poprawa oferty bibliotek publicznych (operator Biblioteka Narodowa):

1.1. Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych (wartość 160 900 000)

1.2. Budowa ogólnokrajowej sieci bibliotecznej poprzez zintegrowany system zarządzania zasobami bibliotek (wartość 41 200 000)Priorytet 2: Inwestycje w infrastrukturę bibliotek publicznych (operator Instytut Książki):

2.1. Infrastruktura bibliotek 2021-2025 (wartość 228 500 000)Priorytet 3: Zakup nowości wydawniczych do przedszkoli, bibliotek szkolnych i pedagogicznych (Ministerstwo Edukacji Narodowej):

3.1. Zakup nowości do placówek wychowania przedszkolnego (wartość 41 260 000)

3.2. Zakup nowości wydawniczych oraz elementów wyposażenia do bibliotek szkolnych i pedagogicznych (wartość 96 400 000)Priorytet 4: Program dotacyjny dla bibliotek oraz promocja czytelnictwa (operator Narodowe Centrum Kultury)

4.1. Program dotacyjny dla bibliotek publicznych. BLISKO – Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność | Kooperacja | Oddolność (wartość 22 000 000)

4.2 Promocja czytelnictwa. Kampania społeczno-informacyjna (wartość 20 730 000)

Wartość całego programu to 635 000 000 PLN  jeśli porównamy go z poprzednią edycją (435 000 000 PLN) mamy wzrost o 200 mln zł – czy więc możemy się już cieszyć?

Przyjrzyjmy się bliżej poszczególnym priorytetom:

Priorytet 1

1.1. Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych

Na plus (+)

  • zwiększenie kwoty z 135 000 000 PLN do 160 900 000 PLN
  • rozszerzenie zakresu finansowania o zakup usługi zdalnego dostępu do książek w formatach e-booków, audiobooków i synchrobooków
  • udział mogą wziąć wszystkie biblioteki publiczne spełniające wymogi ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. *(patrz minusy)

Na minus  (-)

  • utrzymanie wysokich progów wkładu własnego (50%, 65% 80%)
  • niejasna interpretacja uprawnionych wnioskodawców „otwarte co najmniej połowę sobót roku przez przynajmniej 4 godziny ) oraz korzystające przynajmniej z jednego terminalu cyfrowej wypożyczalni międzybibliotecznej Academica”  czy dotyczy to wszystkich? co z bibliotekami w małych gminach, które są częścią Domu Kultury i nie pracują w soboty

Reasumując:

Planuje się utrzymać wysokie progi wkładu własnego, co w dobie pandemii (biblioteki nie dostały żadnego wsparcia) oraz wzrostu kosztów utrzymania bibliotek (np. media, wzrost płacy minimalnej) będzie skutkowało mniejszymi środkami na zakup książek. W konsekwencji przełoży się to na niepełne wykorzystanie możliwego dofinansowania – taka sytuacja miała już miejsce w ubiegłym roku. Zasadne byłoby wrócenie do progów sprzed trzech lat (40%, 50%, 60%) co byłoby wymierną korzyścią dla każdej biblioteki i realnym argumentem dla organizatora o zwiększeniu dotacji na zakup książek.

Warto zastanowić się o rozszerzeniu zakresu zakupów także o gry planszowe, które cieszą się sporym powodzeniem i mają wpływ na atrakcyjność zbiorów bibliotek.1.2. Budowa ogólnokrajowej sieci bibliotecznej poprzez zintegrowany system zarządzania zasobami bibliotek

Na plus (+)

  • system działa już w czterech bibliotekach

Na minus  (-)

  • brak informacji co po zakończeniu programu  – co dalej z finansowaniem systemu
  • uprawnione małe biblioteki tylko z trzech województw  (świętokrzyskiego, łódzkiego i lubelskiego)
  • mały zasięg oddziaływania docelowo do sieci ma dołączyć 16 dużych bibliotek z terenu całego kraju oraz 480 bibliotek małych z trzech województw

Reasumując:

Idea stworzenia jednego systemu obsługującego całą sieć bibliotek na poziomie krajowym jest słuszna, jednak wątpliwości budzi brak konkretnych informacji na temat finansowania. Czy opłaty za licencje Almy i Primo będą po wdrożeniu ponosić biblioteki? Czy system będzie dostępny nieodpłatnie dla bibliotek? W jakim czasie planowane jest zakończenie tego procesu , skoro obecne tempo wynosi ok 100 bibliotek rocznie? 

Jaka jest w związku z tym projektem przyszłość systemu MAK, wdrożonego w licznych bibliotekach, nie obciążającego kosztami?

Priorytet 2

2.1. Infrastruktura bibliotek 2021-2025

Na plus (+)

  • zwiększenie kwoty z 150 000 000 PLN do 228 500 000 PLN
  • rozszerzenie uprawnionych bibliotek o te z gmin do 100 tys. mieszkańców

Na minus  (-)

  • utrzymanie zróżnicowanych progów wkładu własnego w zależności od wartości współczynnika G (25% 35% 45%)
  • nieuwzględnienie bibliotek z gmin powyżej 100 tys. mieszkańców

Reasumując:

Jak napisano priorytet ten służy dostosowaniu bazy infrastrukturalnej bibliotek publicznych do współczesnych standardów obiektów użyteczności publicznej oraz zwiększenia poziomu atrakcyjności świadczonych usług bibliotecznych – i jest to jak najbardziej prawidłowy kierunek. Dobrze, że zwiększono środki w tym priorytecie, dobrze także, że uprawnione do aplikowania są biblioteki z miast do 100 tys. mieszkańców. Niewątpliwie należy podkreślić, że cały czas pomija się biblioteki z większych miast, które posiadają sieć filii, na remont czy doposażenie których nie ma dostatecznych funduszy.

Priorytet 3

3.1. Zakup nowości do placówek wychowania przedszkolnego

Na plus (+)

  • zwiększenie dostępu dzieci w wieku przedszkolnym do książek
  • programem objęte przedszkola z całej Polski

Na minus  (-)

  • kwota tego priorytetu wydaje się być „zabrana” z puli przeznaczonej na biblioteki szkolne i pedagogiczne
  • brakuje „połączenia” przedszkoli z bibliotekami publicznymi oraz uświadamiania rodziców i opiekunów dzieci  
  • możliwość wydatkowania dofinansowania na nagrody książkowe (książka nie zostaje w przedszkolu)

Reasumując:

Dobrze, że dostrzeżono przedszkola jako miejsca, w których dzieci powinny mieć swobodny dostęp do książek zwłaszcza nowości wydawniczych. Zakup książek to jedno, drugie to zachęcenie dzieci, aby do nich sięgały. W projekcie co prawda jest napisane że „będzie wspierana realizacja działań promujących czytelnictwo, w tym: zakup nagród książkowych dla dzieci z placówek wychowania przedszkolnego biorących udział w akcjach promujących czytelnictw, organizacja spotkań autorskich, wystaw, konkursów”  niestety brakuje informacji o konkretnym finansowaniu tych działań. Uważamy, że warto tutaj opierać się na modelu wypracowanym przez kampanię „Cała Polska czyta dzieciom”, ewidentnie w priorytecie brakuje mechanizmów do zaangażowania rodziców i opiekunów dzieci, jak również przestrzeni do współpracy na linii przedszkola – biblioteki publiczne, co powinno być kluczowe. Może warto postawić na wspólne projekty z bibliotekami publicznymi w ramach akcji promujących czytelnictwo, organizację spotkań autorskich, wystaw, konkursów. 3.2. Zakup nowości wydawniczych oraz elementów wyposażenia do bibliotek szkolnych i pedagogicznych

Na plus (+)

  • Możliwość wydatkowania na zakup nowych elementów  wyposażenia w tym (sprzęt komputerowy czy elementy wyposażenia wnętrza biblioteki)

Na minus  (-)

  • zmniejszenie kwoty z 150 000 000 do  96 400 000
  • możliwość wydatkowania na lektury szkolne
  • wydatkowanie przez biblioteki pedagogiczne tylko na  literaturę pedagogiczną i metodyczną
  • brakuje „połączenia” bibliotek szkolnych z bibliotekami publicznymi

Reasumując:

Liczba bibliotek szkolnych i pedagogicznych jest niewspółmierna do wartości priorytetu, dodatkowo zmniejszonego w porównaniu do  NPRC. 2016-20.  Dobrze, że biblioteki będą mogły również doposażyć się w sprzęt oraz wyposażenie wnętrza biblioteki (do kwoty 50% dofinansowania) – ważne jednak, aby nie odbyło się to kosztem nowości wydawniczych, a sam priorytet nie stał się furtką do zrobienia zakupów podstawowych (regały, program biblioteczny itp.), które powinny leżeć po stronie organizatora. Podobnie sprawa ma się z lekturami szkolnymi, których zakup powinien być finansowany przez organizatora (wiemy, jak jest w praktyce, w wielu szkołach nie ma na to pieniędzy), pamiętajmy jednak, że celem tego priorytetu jest zachęcenie do czytania – więc istotniejszy jest zakup pozycji, które dzieci i młodzież chcą czytać niż tych, które muszą.

W tym priorytecie, też uderza brak „połączenia” bibliotek szkolnych z publicznymi na wspólnym polu promocji czytelnictwa.

Priorytet 4

4.1. Program  dotacyjny dla bibliotek publicznych. BLISKO – Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność | Kooperacja | Oddolność

Na plus (+)

  • stały wkład własny w wysokości 10% dla wszystkich
  • możliwość realizacji projektów w trybie dwuletnim
  • aktywizacja społeczności lokalnych, szczególnie w zakresie aktywnego czytelnictwa
  • szeroka formuła możliwych partnerstw w ramach projektów.
  • trwałość projektu, wraz z obietnicą zapewnienia finansowania biblioteki przez jej organizatora, przez okres 5 lat po zakończeniu realizacji zadania.

Na minus  (-)

  • wykluczanie bibliotek  z miejscowości powyżej 100 tys mieszkańców
  • wysokość dotacji w przedziale 50 – 70 tys.
  • niejasne sprecyzowania czego mają dotyczyć kompleksowe projekty wzmacniające  kulturotwórczą funkcję bibliotek i aktywizujących społeczność lokalną.

Reasumując:

Mamy wrażenie, że twórcy tego priorytetu bardzo mocno sugerowali się programem MKIDN „Partnerstwo dla książki” co z jednej strony bardzo cieszy (program jest odpowiedzią na realne potrzeby bibliotek), a z drugiej budzi obawę, że może go zastąpić.

Kwoty dofinansowania projektów mają wynosić od 50 000 do 70 000, co wydaje się nieprzemyślane, może warto pozwolić na projekty o mniejszej wartości, wtedy więcej bibliotek mogłoby skorzystać i oddziaływanie byłoby większe, a tak wsparcie trafi do nielicznych (od 39 do 55 podmiotów w każdej edycji).

Pominięto biblioteki z miast powyżej 100 tys. mieszkańców, a podawane uzasadnienie nie wydaje się logiczne,  jakby nie dostrzegano, że w dużych miastach, a w szczególności ich dzielnicach też tworzą się społeczności lokalne, które warto skupiać wokół filii biblioteki.  Warto tutaj też wspomnieć, że od 2009 roku w Polsce funkcjonuje Program Rozwoju Bibliotek realizowany przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego adresowany do bibliotek z miejscowości do 20 tys. mieszkańców.

Dlatego kolejne wykluczenie dużych bibliotek jest niezasadne, a wręcz krzywdzące. Można wprowadzić mechanizmy w samym konkursie, aby wyrównać szanse mniejszych bibliotek  (tak jak to zresztą zaproponowano dla bibliotek z miejscowości do 20 tys mieszkańców), nie odbierając szansy tym dużym.4.2. Promocja czytelnictwa. Kampania społeczno-informacyjna:

Na plus (+)

  • dostrzeżenie roli działań o charakterze informacyjnym i promocyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem mediów społecznościowych oraz Internetu  

Na minus  (-)

  • nastawienie promocji  na zwiększenie świadomości zakresu oddziaływania programów realizowanych w ramach NPRCZ  – bardziej zasadne byłoby nastawienie na promocję czytelnictwa
  • środki przeznaczone dla operatorów poszczególnych priorytetów

Reasumując:

Zasadne jest, aby promocja czytelnictwa była spójna dla wszystkich priorytetów. Warto pamiętać, że nikt nie zna się lepiej od bibliotekarzy na promocji czytelnictwa, dlatego  warto wykorzystać ich potencjał i część budżetu przeznaczyć na „mini kampanie promocyjne” realizowane przez biblioteki na ich terenie, a co ważne skierowane do osób nieczytających.  Dla środowiska bibliotekarskiego Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa jest niezwykle istotny i będzie miał realny wpływ na działalność największej w kraju sieci instytucji kultury,  a także bibliotek szkolnych i pedagogicznych. Z drugiej strony w programie pomija się biblioteki naukowe, które również realizują zadania związane z promocją czytelnictwa i stanowią ważne ogniwo całości systemu bibliotek w kraju. Wartym przemyślenia byłoby włączenie tego typu bibliotek oraz uruchomienie dla nich dodatkowego budżetu, który umożliwiłby realizację wartościowych projektów. 

Cieszy również fakt, że operatorzy programu uruchomili konsultacje publiczne planowanych zapisów. To możliwość dla naszego środowiska, aby wypowiedzieć się i wysłać własne uwagi. Im więcej osób zgłosi swoje opinie, im więcej bibliotekarzy weźmie udział w konsultacjach, tym bardziej prawdopodobne będzie, że głos środowiska zostanie wysłuchany. Nasze uwagi już znacie, zapraszamy teraz Was do zabrania głosu – zachęcamy do wypełnienia ankiety, w której pytamy o Wasze zdanie na ten temat. Zbierzemy opinie i skonstruujemy dla Was gotowy formularz z wspólnymi uwagami do wysłania. 

Zachęcamy do wypełnienia ankiety: https://forms.gle/wNzs7vPSQVNMVhXK6
Czekamy na Wasze opinie do 24 lutego, a następnie przygotowujemy wspólny plik z uwagami środowiska, który każdy będzie mógł pobrać i wysłać w własnym imieniu do MKiDN.